Lorrain vs Van Wittel

Geïnspireerd door een vriendin die onderzoek doet naar Cosimo III de’ Medici (1642-1723), wilde ik het vandaag hebben over werk dat Caspar van Wittel maakte in opdracht van de groothertog van Toscane. Bij zijn tweede rondreis door Italië vanaf 1694 (zie mijn eerdere blog: Op reis – Caspar van Wittel blog ) reisde onze vriend Caspar eerst naar Florence, waar hij twee schilderijen afleverde: een veduta van Rome en een veduta van Florence. Die tweede was bedoeld als een pendant van een schilderij van Claude Lorrain uit 1637, Porto con Villa Medici.

Claude Lorrain (1604/1605-1682) werd geboren als Claude Gellée en kreeg zijn artiestennaam naar zijn geboortestreek Lotharingen. Hij kwam al op redelijk jonge leeftijd terecht in Italië waar hij in 1625 onder de hoede kwam van de Italiaanse landschapsschilder Agostino Tassi (1578 – 1644). Na een leerperiode bij Tassi reisde hij door Europa en werkte o.a. in Frankrijk en Duitsland. Hierna keerde hij terug naar Italië en ontving opdrachten in Rome van kardinaal Bentivoglio (1579 – 1644) en paus Urbanus VIII (1568 – 1644). Lorrain was een getalenteerd landschapsschilder die in zijn werken slim gebruik maakte van lichteffecten. Waar hij ook goed over na had gedacht, is wat wij nu ‘copyright’ zouden noemen. Hij documenteerde al zijn schilderijen in zijn Liber Veritatis (boek van de waarheid). Dit boek bestaat uit zes delen en bevat een gedetailleerde schets van elk werk dat hij schilderde en informatie over aan wie hij het verkocht. Het bevat bijna een halve eeuw aan werken en is momenteel te vinden in de collectie van het British Museum. De schets van het doek met de haven en de Villa Medici is hier ook in terug te vinden:

https://www.britishmuseum.org/collection/object/P_1957-1214-34

Lorrain was bevriend met (die andere) Franse landschapsschilder Nicolas Poussin (1594-1665) met wie hij schijnbaar ook door het Romeinse platteland reisde. Het werk van de twee wordt vaak met elkaar vergeleken, waarbij de landschappen van Poussin worden gezien als achtergrond voor zijn figuren terwijl Lorrain het landschap de hoofdrol gaf waardoor zijn figuren soms daartegen wegvallen. Als we dan vervolgens kijken naar de overeenkomsten tussen het schilderij van Van Wittel en het werk van Claude Lorrain zien we dat de afgebeelde figuren op het doek van Van Wittel veel groter zijn dan gebruikelijk voor hem is. Ook heeft hij gebruik gemaakt van repoussoirs, wat hij normaliter niet deed. (Dit is een schildertechniek waarbij met opzet een voorwerp in de voorgrond wordt geplaatst om de illusie van diepte te creëren. Het repoussoir is vaak donkerder van kleur dan de rest van het schilderij en bedekt een deel van de voorstelling.) Het formaat van Van Wittels schilderij is ook anders dan de voor hem gangbare afmetingen. Gezien al deze voor Van Wittel ongebruikelijke dingen, is het niet gek om te denken dat Van Wittel naar Florence is gereisd om het schilderij van Lorrain met eigen ogen te bekijken voordat hij er een pendant voor maakte. Sowieso had onze vriend Caspar zoals wij hem kennen wel ook schetsen van de stad nodig om het werk te maken.

Het schilderij van Lorrain was volgens zijn eigen Liber Veritatis gemaakt voor kardinaal Carlo de’ Medici (1595-1666). De werken van Van Wittel zijn waarschijnlijk vervaardigd in opdracht van Ferdinando de’ Medici (1663-1713), de oudste zoon van groothertog Cosimo III de’ Medici, een groot liefhebber van muziek en een belangrijke opdrachtgever van kunst. Er is namelijk een aantekening opgenomen in de administratie van Ferdinando betreffende de betaling van de twee schilderijen op 26 november 1694. Het kan natuurlijk geweest zijn dat dit gebeurde op verzoek van Cosimo III, die zeer geïnteresseerd was in de Republiek Nederland en hier zelfs reizen naartoe maakte (toen nog als prins Cosimo) in de winter van 1667-1668 en in de zomer van 1669. Maar al zou hij het een goed idee hebben gevonden de opdracht aan een van oorsprong Nederlandse schilder te geven, dan nog zal dit weinig te maken hebben gehad met Van Wittel zelf. Cosimo III bezocht Amersfoort tijdens zijn eerste reis naar Holland op 14 februari 1668 en Van Wittel was op dat moment pas een jaar of 15 en net begonnen aan zijn leertijd bij Matthias Withoos. De kans is bijzonder klein dat dit het zaadje was waar deze opdracht uit is voortgesproten natuurlijk 😉 Waarschijnlijk wilde een van de twee heren al langer een pendant laten maken bij het werk van Lorrain en was het gewoon wachten geweest op een schilder die hieraan kon voldoen.

Tot slot nog even over de Villa Medici die is afgebeeld op het werk van Lorrain. Die is natuurlijk ook afgebeeld door Van Wittel. Maar dat verhaal bewaar ik voor een volgende keer!

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: